مجازات همکاری در ارتکاب جرم کلاهبرداری

Post
در برخی از جرایم مجرم فقط یک نفر نیست و افراد دیگر نیز در ارتکاب جرم دخیل هستند و مساعدت و کمک می‌کنند. همکاری در ارتکاب جرایم دارای مجازات است.(ادامه دارد) 

 

مقدمه

در برخی از جرایم مجرم فقط یک نفر نیست و افراد دیگر نیز در ارتکاب جرم دخیل هستند و مساعدت و کمک می‌کنند. همکاری در ارتکاب جرایم دارای مجازات است. در تمام نظام‌های حقوقی همکاری در ارتکاب جرایم به رسمیت شناخته و مورد جرم انگاری قرار گرفته‌اند. همکاری در ارتکاب جرم کلاهبرداری یا به شکل شرکت در جرم است یا به شکل معاونت در آن. در حقوق ایران معیار و ضابطه تشخیص شرکای جرم از معاونین قابل استناد بودن یا نبودن عمل مجرمانه به فعل آن‌ها است.

 

شرکت در کلاهبرداری

قانون مجازات قبلی در ماده 27 بیان می‌داشت: هرکس با علم و اطلاع با شخص یا اشخاص دیگر در انجام عملیات اجرایی تشکیل دهنده جرمی مشارت و همکاری کند شریک در جرم شناخته می‌شود و مجازات او مجازات فاعل مستقل خواهد بود.
اما ماده 125قانون مجازات اسلامی مصوب سال1392 بیان می‌دارد: هر كس با شخص يا اشخاص ديگر در عمليات اجرائي جرمي مشاركت كند و جرم، مستند به رفتار همه آن‌ها باشد خواه رفتار هر يك به تنهايي براي وقوع جرم كافي باشد خواه نباشد و خواه اثر كار آنان مساوي باشد خواه متفاوت، شريك در جرم محسوب و مجازات او مجازات فاعل مستقل آن جرم است. در مورد جرائم غيرعمدي نيز چنانچه جرم، مستند به تقصير دو يا چند نفر باشد مقصران، شريك در جرم محسوب مي‌شوند و مجازات هر يك از آنان، مجازات فاعل مستقل آن جرم است. 
ضابطه شرکت در عملیات اجرایی در قانون مجازات بعد از انقلاب به ضابطه مستند بودن جرم به رفتار همه شرکا تغییر یافته است.
از لحاظ موازین فقهی تنها آن کس که جرم مستند به رفتار او باشد شریک جرم محسوب می‌شود و در نتیجه می‌تواند به مجازات فاعل مستقل محکوم گردد مثل این که چند نفر با ایراد ضرباتی هر چند نامساوی بر سر و روی قربانی موجب مرگ وی شوند.
بدین ترتیب عنصر مادی شرکت در جرم انجام عملیاتی است که جرم را مستند به عمل شریک سازد. عنصر روانی شرکت در جرم نیز عبارت از علم و اطلاع شریک نسبت به ماهیت جرم ارتکابی است بنابراین برای تحقق عنصر روانی در شریک جرم وی باید دارای همان عنصر روانی مباشر یعنی سو نیت عام و خاص که شامل عمد و قصد و آگاهی و بردن مال دیگری و ورود ضرر مالی است باشد.
پس اگر مباشر قبلا سمتی داشته و بعدا آن را از دست داده است ولی شخص دیگر به تصور این که او همچنان دارای سمت قبلی است سمت و مقام او را در مقابل اشخاص ثالث تایید کند عنصر سو نیت عام او متزلزل و دارای خدشه است. 
از سوی دیگر هرگاه وی از عدم برخورداری مباشر از سمت مورد تایید وی آگاه بوده ولی از قصد مباشر برای بردن مال دیگری اطلاع نداشته باشد و تصور کند که منظور او از جعل سمت صرفا جلب نظر دیگری برای ازدواج یا کسب شهرت و اعتبار و نظایر آن است عنصر سو نیت خاص شریک متزلزل می‌گردد و در نتیجه محکوم کردن وی به شرکت در کلاهبرداری بی‌مورد خواهد بود.
از لحاظ میزان مجازات نقدی برای هریک از شرکا جزای نقدی معادل مال اخد شده تعیین می‌شود و محکوم کردن متهمان به طور تضامنی یا مساوی به پرداخت یک جزای نقدی معادل مال اخد شده وجاهت قانونی ندارد.

 

معاونت در کلاهبرداری

معاون جرم بدون اینکه در عملیاتی شرکت کند که جرم را مستند به رفتار وی می‌سازد به مجرم کمک کرده و وقوع جرم را تسهیل می‌کند. معاونت در جرم یا قبل و یا در حین ارتکاب جرم قابل قبول است پس اعمالی که پس از اتمام جرم در جهت کمک به مجرم برای فرار و یا برای اختفای آلات جرم انجام می‌شود را نمی‌توان معاونت در جرم دانست هرچند که ممکن است این اعمال جرم خاصی محسوب گردند.
در این خصوص ماده 126قانون مجازات بیان می‌دارد: برای تحقق معاونت در جرم وحدت قصد و تقدم یا اقتران زمانی بین رفتار و معاون و مرتکب جرم شرط است.
عنصر مادی معاونت به موجب ماده 126 قانون عبارت است از ترغیب، تهدید، تطمیع یا تحریک به ارتکاب جرم، اقدام به دسیسه چینی و فریب و نیرنگ یا سو استفاده از قدرت برای وقوع جرم، تهیه وسایل ارتکاب جرم، ارایه طریق ارتکاب جرم و تسهیل وقوع جرم.
پس عنصر مادی و رفتار فیزیکی به شکل فعل مثبت واقع می‌شود نه ترک فعل. یعنی سکوت و جلوگیری نکردن از وقوع جرم معاونت نبوده و قانونا جرم محسوب نمی‌شود. همینطور اگر یکی از دو نفر همکار اداری مرتکب اختلاس شود و دیگری با علم و اطلاع سکوت اختیار کند و گزارش تبانی با مجرم اصلی است و به علاوه از امور وجودی است نه عدمی.
برای تحقق عنصر روانی، معاونت علم و اطلاع معاون از ماهیت جرم موردنظر مباشر لازم است.
در جرم کلاهبرداری معاون باید از سو نیت عام و خاص برخوردار باشد پس اگر کسی به تصور این‌که دیگری استفاده مشروعی را مد نظر دارد مثلا عکس برداری از اسناد را در اختیارش قرار دهد، معاونت در جرم به دلیل فقدان عنصر سو نیت عام تحقق نخواهد پذیرفت.
همپنین اگر کسی تصور کند که دیگری قصد جعل کردن مدرک کارشناسی برای دست یابی به وجهه اجتماعی بالاتر را دارد و برای مساعدت به او در رسیدن به هدف مذکور ابزار جعل مدرک تحصیلی را در اختیارش قرار دهد او در صورت ارتکاب جرم کلاهبرداری توسط فرد مذکور با استفاده از وسیله اعطایی به دلیل نداشتن سو نیت خاص، معاون جرم کلاهبرداری محسوب نخواهد شد.
سوالی که در این جا پیش می‌آید آن است که معاون تا چه حد باید نسبت به جزییات جرم مورد نظر مباشر از جمله شیوه و زمان و مکان یا آگاهی و اطلاع معاون از جزییات هویت قربانی و میزان ضرر و...آگاهی داشته باشد؟
آگاهی معاون از جزییات مذکور مهم نیست آنچه که حایز اهمیت است این است که از نوع جرم آگاه باشد.
شرط مهم دیگر برای مجازات معاون، ارتکاب جرم از سوی مباشر است.

سجاد نجفی

7888

دانش آموخته دوره دکتری تخصصی حقوق بین الملل عمومی... مشاور و کارشناس ارشد حقوق و مشاوره تحصیلی تخصص گرایش های حقوق- مدرس و مترجم زبان انگلیسی عمومی و تخصصی رشته حقوق