شاید تعجب کنید اما تحقیقات نشان میدهد حدود 45 درصد کودکان به شکل ناگهانی و با به کار بردن مواد شیمیایی یا داروها از شیر گرفته میشوند و حداقل تا یک ماه بعد دچار پیامدهای نامطلوب جسمی و روانی همچون اضطراب، بیقراری وکاهش وزن و سوءتغذیه میگردند.
شاید تعجب کنید اما تحقیقات نشان میدهد حدود 45 درصد کودکان به شکل ناگهانی و با به کار بردن مواد شیمیایی یا داروها از شیر گرفته میشوند و حداقل تا یک ماه بعد دچار پیامدهای نامطلوب جسمی و روانی همچون اضطراب، بیقراری وکاهش وزن و سوءتغذیه میگردند.
اغلب برای شرع شیردهی از سینه مادر یا در صورت ضرورت استفاده از شیشه شیر، در بیمارستان آموزش کافی به مادران داده میشود. اما زمانی که مادران وارد دوران از شیر گرفتن میشوند کمک تخصصی و موثر دریافت نمیکنند و با تجربههای پیشین یا آزمون و خطا این کار را انجام میدهند.
چگونه به درستی از شیر گرفتن کودک: تجربهای از مشاوره تلفنی با یاسمن جعفری
من، یاسمن جعفری، مشاور کودک و نوجوان، قصد دارم تجربهای را با شما به اشتراک بگذارم که در آن به سوالی رایج در زمینه از شیر گرفتن کودک پاسخ دادهام. یکی از مراجعین من، خانم مانیا، نگرانیهای زیادی درباره نحوه صحیح از شیر گرفتن دختر دو سالهاش، الوین، داشت. این تجربه میتواند به بسیاری از والدین کمک کند تا با آرامش بیشتری به این مرحله از رشد کودک خود بپردازند.
تجربه خانم مانیا و نگرانیهای او
مانیا پس از سه سال بچهدار شده بود و نگرانیهای زیادی برای پرورش و تربیت دختر کوچکش الوین داشت. الوین 2ساله بود و مانیا قصد قطع شیردهی را داشت. از توصیههای اطرافیان برای استفاده از مواد تلخ روی پستان تا زدن چسب سیاه را برایم تعریف کرد. حسابی گیج شده بود. چند کتاب هم درباره شیردهی خوانده بود و میگفت اینکه چطور شیر بدهم را خوب بلدم اما اینکه چطور آن را تمام کنم که الوین آسیب نبیند، برایم یک دغدغه جدی شده.
الوین بسیار به مادرش وابسته بود و هنوز در جای خودش نمیخوابید. به علت مشکلات یکپارچگی حسی که داشت دیرتر از کودکان دیگر غذای جامد را شروع کرده بود و مادر اغلب در خانه به دنبالش راه میوفتاد تا چند لقمه غذا به او بدهد.
از سرزنشهای اطرافیان که میگفتند الوین لاغر است و احتمالا به او به اندازه کافی رسیدگی نمیشود خسته و غمگین بود. او با همراهی همسرش با این سوال که «چطور بچه 2 ساله را از شیر بگیریم؟» تماس گرفته بود.
آنچه خواهم گفت شرایط کلی از شیر گرفتن کودکان است و بهتر است برای اینکه بهترین و مناسبترین روش با خلقیات کودک خود را در پیش بگیرید، از مشاوره کودک کمک بگیرید. هر کودک ممکن است با توجه به ویژگیهای فردی که دارد نیاز به توجه خاصی در این زمینه داشته باشد.
بهترین زمان از شیر گرفتن کودک
سازمان جهانی بهداشت و سایر ارگانهای بهداشتی توصیه میکنند که نوزادان در شش ماه اول زندگی خود به طور کامل از شیر مادر تغذیه شوند و شیر مادر خود را در کنار غذاهای مکمل حداقل تا سن دو سالگی ادامه دهند.
- زیرا شیر مادر فقط غذا نیست. اگر کودک شما نگران یا خسته است، یک آرامش دهنده طبیعی است.
- همچنین حاوی اجزای تقویت کننده سیستم ایمنی است که هر زمان که بیمار باشد تعداد آنها به طور چشمگیری افزایش مییابد.
- انسان شناسان سن طبیعی انسان برای توقف شیردهی را حتی بالاتر از دو سال تخمین میزنند. آنها با نگاهی به عواملی از جمله رشد دندان، وزن بدن، مقایسه با سایر پستانداران و شواهد تاریخی، برخی میگویند ممکن است این دوره دو تا چهار سال طول بکشد.
امروزه بیش از 60 درصد از مادران در کشورهای توسعه یافته قبل از شش ماهگی به کودک خود مقداری شیر خشک یا غذای کمکی میدهند، هرچند دستورالعملهای WHO این را توصیه نمیکند.
در دوره شیر دهی کودک زمان زیادی را در آغوش مادر سپری کرده و دائم او را لمس میکند و تقریبا هر زمان بخواهد مادر در اختیار کودک میباشد که این موضوع برای هر دو با اهمیت است. همچنین کودک تا این مرحله از یک فرآیند لذت دهانی بهرهمند بوده که از نظر روانی به او احساس امنیت زیادی میدهد.
فرآیند از شیر گرفتن برای برخی کودکان بسیار راحت اتفاق میوفتد. اما برای برخی دیگرمثل الوین که وابستگی زیادی به مادر دارند، سخت و پرچالش است. این کودکان ممکن است غـذای دیگر را به جای شیر مادر نپذیرند و مدتهـای طـولانی گریه کنند.
این مرحله رشدی میتوانـد برای کودک مرحله خطرناکی باشد . تغییرات در روش مراقبـت از او، ممکن است باعث عدم تغذیه صحیح شده و یا او را مضطرب و غمگین نماید. بعضی از کودکان ممکن است در این زمان برای نخستین بار دچار سوء تغذیه شـوند و یـا سـوء تغذیـه آنهـا وخیمتر گردد.
از شیر گرفتن فرآیندی است که در آن تغذیه کودک با شیر مادر متوقف میشود. در حالت ایدهآل، اولین قدم برای از شیر گرفتن نوزاد، شروع غذاهای کمکی در کنار شیر مادر در حدود شش ماهگی است. روند از شیر گرفتن ادامه مییابد تا زمانی که شیر مادر به طور کامل با سایر غذاها و نوشیدنی ها جایگزین شود.
بعد از شش ماهگی، کودک شما نیاز به سطوح بالاتری از مواد مغذی خاص مانند آهن، روی و ویتامینهای B و D دارد که نمیتواند آنها را به تنهایی از شیر مادر یا ذخایر بدنی خود دریافت کند.
اما مصرف غذای جامد فقط برای شروع، تکمیل کنند شیر مادر بوده و به تدریج جایگزین آن میشود. شیر مادر منبع اصلی
مواد مغذی آنها برای چندین ماه آینده باقی خواهد ماند.
یک کودک هفت ماهه معمولی هنوز 93 درصد کالری خود را از شیر دریافت میکند. حتی در 11 تا 16 ماهگی، شیر ممکن است نیمی از کالری دریافتی روزانه را تامین کند.
مادران گاهی اوقات فکر میکنند وقتی کودکشان شروع به خوردن مواد جامد کرد، شیر مادر مهم نیست، اما در واقع شیر بهتری برای آنها وجود ندارد، هر چند که سنشان بالا باشد.
در واقع، کل فرآیند از شیر گرفتن میتواند تا زمانی که مادر و نوزاد بخواهند طول بکشد. اینکه چه زمانی شیردهی را قطع کنید، انتخاب شماست. بخاطر آنچه دوستان انجام میدهند یا آنچه اعضای خانواده یا حتی غریبهها میگویند، تحت فشار نباشید. تنها چیزی که مهم است این است که چه چیزی برای شما و کودکتان مناسب است و شما دو نفر په احساساتی را تجربه میکنید.
چگونه کودکم را از شیر بگیرم؟
هر زمان که تصمیم گرفتید کودک خود را از شیر مادر جدا کنید، بهتر است این کار را به تدریج انجام دهید. قطع ناگهانی شیردهی میتواند شما را در معرض خطر گرفتگی، انسداد مجاری یا ورم پستان قرار دهد و همچنین یک تغییر ناگهانی برای سیستم گوارشی و ایمنی کودک شما ایجاد کند. همچنین ممکن است از نظر عاطفی برای هر دوی شما دشوار باشد.
گاهی اوقات مادران شاغل به اشتباه فکر میکنند که مجبورند شیردهی را قطع کنند. اگر مجبورید به سر کار خود بازگردید، شیردهی میتواند راهی عالی برای حفظ صمیمیت در طول این دوره زندگی شما باشد. شما میتوانید برای کودک خود در محل کار شیر بدوشید و ساعات شیردهی را به عنوان یک زمان خاص در ابتدا و انتهای روز نگه دارید. یا اگر نیاز دارید بدون کودک خود سفر کنید، می توانید شیر خود را دوشیده و آن را در منزل در دسترس مراقب کودک قرار دهید.
حتی اگر بیمار شدید، همیشه به این معنی نیست که باید شیردهی را متوقف کنید. در دوره بیماری باید راجع به شیردهی با پزشکتان مشورت کنید.
نکات مهم برای از شیر گرفتن کودک
اگر احساس میکنید نمیتوانید شیردهی خود را تا پایان شش ماهگی ادامه دهید ، با قطع یک وعده از شیر در روز و جایگزینی آن با یک بطری شیر خشک شروع کنید.
در حالت ایدهآل و پس از شش ماهگی، با غذای مکمل وسط روز شروع کنید. بچهها میتوانند بوی شیر مادرشان را در همان نزدیکی تشخیص دهند، بنابراین از همسر یا پرستار کودک خود بخواهید شیشه شیر را در حالی که در اتاق دیگری هستید به نوزادتان بدهد.
هنگام تهیه غذای کمکی مراقب بهداشت غذا باشید.
برخی روزها کودک ممکن است تمایل کمتری به شیر مادر داشته باشد، او را مجبور به شیر خوردن نکنید.
احتمالاً با کم کردن وعدههای شیردهی متوجه خواهید شد که سینههایتان پر و حساس میشوند، زیرا بدنتان برای تولید کمتر شیر سازگار میشود. اگر این حالت خیلی ناراحت کننده است، سعی کنید کمی به کودک شیر مادر بدهید (فقط به اندازه ای که ناراحتی را بدون تحریک بدن برای تولید بیشتر تسکین دهید).
هنگامی که بدن شما به این حجم جدید عادت کرد، وعده غذایی دیگری اضافه کنید. این کار را تا زمانی تکرار کنید که دیگر شیر نمیدهید و کودک شما کاملاً از شیر گرفته شده است.
در مورد مانیا یک نکته مثبت، کنجکاوی و همراهی همسرش در فرآیند از شیر گرفتن الوین بود.
همراهی و حمایت عاطفی همسران مخصوصا در شبهای دوران از شیر گرفتن میتواند تجربه سخت این دوران را هم برای مادر و هم برای کودک آسانتر کند.
گاهی پدران خسته از محل کار میآیند و نیاز دارند استراحت کنند و نمیتوانند گریه و بیقراری کودک را تحمل کنند یا با او وقت بگذرانند. میدانم این شرایط چقدر میتواند برای هر سه نفر سخت شود. قدری کمک و همراهی میتواند به سرعت اوضاع را تغییر داده و به آرامش کودک و مادر و در نتیجه آسایش پدر منجر شود.
در چنین لحظاتی به احساساتی که تجربه میکنید تامل کنید و ببینید چه افکاری از ذهن شما میگذرد؟
در آن لحظه همه شما نیازمند چه چیزی هستید؟
در این دوران مادر و کودک هر دو تحریک پذیر و عصبی هستند، درک شدن این وضعیت توسط افراد مهم زندگی مثل همسر میتواند به بالاتر رفتن تابآوری در این وضعیت کمک کند.
شروع فرآیند از شیر گرفتن نوزاد بعد از شش ماهگی
همانطور که کودک شما در حدود شش ماهگی شروع به خوردن غذاهای جامد میکند، متوجه خواهید شد که شیردهی به طور طبیعی با گذشت زمان کمتر میشود. در عرض یک سال کودک شما احتمالاً فقط چند بار در روز شیر میخورد که با وعدههای غذایی و میان وعدههای سالم تکمیل میشود.
با این حال، اگر میخواهید تعداد وعدههای بیشتری را کم کنید، این کار را به تدریج انجام دهید، دفعات شیردهی را کم کنید و اگر کودک کمتر از 12 ماه دارد، به جای آن وعده به کودک شیر خشک بدهید. شیر گاو باید تا زمانی که کودک حداقل یک ساله شود به تاخیر انداخته شود.
بهتر است حال که وعدههای شیردهی کم میشود، زمان بیشتری را با کودک خود بگذرانید. مثلا یک بازی مورد علاقه خود را انجام دهید، یا یک خوراکی سالم را با نوازش خود یا همسرتان در این وعدهها جایگزین کنید. برخی از کودکان نسبت به بقیه آسانتر با شرایط جدید سازگار میشوند، اما برای کودکان سخت هم با گذشت زمان همه چیز آسانتر خواهد شد. اگر برای از شیر گرفتن مشکلی دارید، همیشه کمک گرفتن از متخصص مراقبتهای بهداشتی و درمانی و متخصصین روانشناس کودک مفید است.
از شیر گرفتن تدریجی بچه
اگر بخواهید به کودک خود اجازه دهید تصمیم بگیرد چه زمانی شیردهی را متوقف کند، روند از شیر گرفتن به احتمال زیاد آهسته و تدریجی خواهد بود. برخی کودکان در طول چندین ماه تا حدود 3سالگی دفعات شیر خوردنشان کوتاهتر و کمتر میشود، در حالی که برخی از مادران گزارش میدهند که کودکشان به سادگی یک روز علاقه خود را به خوردن شیر مادرش از دست داده است.
بدن شما در این روش زمان زیادی برای سازگاری دارد، بنابراین بعید است که گرفتگی ناراحت کنندهای را تجربه کنید. با این حال، ممکن است از نظر عاطفی این کار برای شما سخت باشد، بنابراین زمانی را برای نوازشهای فراوان و لحظات صمیمی اختصاص دهید.
قطع سریع شیردهی
اگرچه بهتر است شیردهی را به طور ناگهانی قطع نکنید، اما گاهی اوقات به دلایل سلامتی یا به دلیل اینکه شما و کودکتان نمیتوانید کنار هم باشید، این کار لازم است.
اگر کودک شما تا این مرحله از شیر مادر تغذیه کرده است، تقریباً به طور قطع نیاز به دوشیدن شیر دارید تا از آبسه و تورم سینههایتان جلوگیری کنید. برخی از زنان استفاده از شیردوش را برای این کار سادهتر میدانند، در حالی که برخی دیگر ترجیح میدهند آن را با دست انجام دهند.
در حالی که ممکن است در ابتدا سینههای شما متورم و حساس شوند، اما کم کم سازگار میشوند. ممکن است چند روز یا حتی چند هفته طول بکشد تا سینه شما تنظیم شود.
مصرف پاراستامول یا ایبوپروفن میتواند به تسکین درد کمک کند (اگرچه ایبوپروفن برای مبتلایان به آسم منع مصرف دارد). همیشه از دستورالعملهای پزشک و داروساز پیروی کنید و در مورد داروهایی که نیاز به مصرف دارید با یک متخصص مشورت کنید.
یکی از مراجعینم به علت مصرف مسکنهای قوی مجبور به قطع شیردهی در 8 ماهگی نوزاد شده بود. او میگفت کودکش دائم به دنبال سینه مادر میگشت و تا مدتی بیقرار بود. در این مدت با درآغوش گرفتن و لمس بیشتر برای تنظیم احساسات او کمک میکرد. این دوران برای خود او نیز بسیار سخت بود و حتی یک دوره افسردگی را تجربه کرده بود. پس از حدود یک ماه بالاخره کودک سازگار شده بود و با مصرف غذای مکمل و شیر خشک آرام بود.
شیردهی در دوران بارداری
در حالی که تغذیه با شیر مادر یک روش طبیعی پیشگیری از بارداری است، اما روش مطمئنی نیست. و بعید است که بعد از شش ماهگی موثر باشد، مخصوصا اگر نوزاد به طور انحصاری از شیر مادر تغذیه نمیکند. این بدان معنی است که شما میتوانید در حالی که هنوز به کودک خود شیر میدهید باردار شوید.
مادران باردار شیرده گاهی اوقات توصیههای متناقضی در مورد اینکه آیا از شیردهی را قطع کنند یا نه دریافت میکنند. تغذیه پشت سر هم به دو کودک در سنین مختلف مطمئناً امکان پذیر است و هنگامی که نوزاد جدید شما به دنیا میآید، بدن شما برای نیازهای هر دو آنها شیر تولید میکند.
گاهی فرزند بزرگتر به طور طبیعی در طول بارداری از شیر گرفته میشود یا بیشتر غذا را ترجیح میدهد. این ممکن است به دلیل تغییر در ترکیب شیر مادر در دوران بارداری باشد، به این معنی که طعم آن متفاوت است و کمتر شیرین است.
علل رایج از شیر گرفتن کودک
حدود (%57) کودکان به دلیل کامل شدن دوره شیردهی از شیر گرفته میشوند. از دیگر علتهای قطع شیردهی میتوان موارد زیر را نام برد.
- میل نداشتن کودک به مصرف غذاهای مکمل
- عدم تمایل کودک به شیر مادر
- کمبود شیر مادر
- بارداری مجدد یا بیماری مادر
- اشتغال مادر و توصیه اطرافیان
عوامل اجتماعی و فرهنگی و ابراز عقیدههای اطرافیان و فشار بر مادر، موجب بیموقع از شیر گرفتن کودک میشود که این کار عواقب بدی برای مادر و کودک در پی دارد.
زمانی که کـودک، از گـرفتن پـستان مـادر خودداری کند و یا میل کمتری به آن نـشان دهـد و مقدار کمتری شیر از سینه مادر دریافت کند و یـا نوک پستان مادر را بجود، نشان دهنده آنـست کـه برای از شیر گرفتـه شـدن آمـادگی پیدا کرده.
3 دلیل عمدهای که برای قطع شیردهی مطرح است شامل بازگشت به اشتغال تمام وقت در خارج از منزل، ترشـح ناکـافی شـیر و کمبود وقت برای شیردهی و دوشیدن شیر میباشد.
در دوران از شیر گرفتن بچه ممکن است برخی مادران از موادی مثل رژ لب، تلخک، زغال، چسب، بتادین،ادویه و ... استفاده کنند که ممکن است حساسیتزا بوده یا کودک را بیمار کنند. ایجاد تصور آسیب احتمالی به منبع تغذیه و لذت دهانی کودک میتواند برای او ناگوار و بسیار ناراحت کننده باشد و احساس ناامنی در او ایجاد کند.
تحقیقات نشان میدهند شروع از شیر گرفتن پس از 18 ماهگی به علت وابستگی زیاد کودک به سینه مادر، کار را دشوارتر میکند.
کلام آخر
مراحل از شیر گرفتن کودک نیاز به دقت، صبر و توجه به ویژگیهای فردی کودک دارد. با استفاده از روشهای تدریجی و توجه به نیازهای عاطفی کودک، میتوانید این مرحله را بهخوبی پشت سر بگذارید و از مشاوره تخصصی بهرهمند شوید تا فرایند را بهدرستی مدیریت کنید. اگر شما نیز با دغدغههای مشابهی روبهرو هستید، مشاوره تلفنی با مشاورین همراه و کمک گرفتن از یک روانشناس آنلاین میتواند به خوبی به شما کمک کند تا راهنماییهای لازم را دریافت کنید و با آرامش بیشتری به پرورش فرزند خود ادامه دهید.
سوالات متداول
بهترین زمان برای از شیر گرفتن کودک چه سنی است؟
برای شروع از شیر گرفتن کودک باید تدریجی عمل کرد و از شش ماهگی با شروع غذای کمکی وارد این فرآیند میشویم.
از شیر گرفتن کودک چقدر طول میکشد؟
بسته به اینکه شما از روشی برای از شیر گرفتن استفاده میکنید این زمان از 6 ماه تا3 سال متغیر است.
ضرر دیر از شیر گرفتن چیست؟
کودکان با توجه به مراحل رشدی در هر سن تواناییهایی پیدا میکنند. از شیر گرفتن یکی از مراحل جدایی و استقلال کودک است که باید به شکل تدریجی و با مراقبت کافی انجام شود.