همه انسانها در اعماق وجود خود نیاز به امنیت عاطفی و احساس تعلق دارند. وقتی این نیازها بهدرستی پاسخ داده نمیشوند، ممکن است الگوهای فکری و رفتاری ناسالمی در ذهن شکل بگیرند که سالها بعد زندگی ما را تحت تاثیر قرار دهند. یکی از این الگوهای عمیق و ناهشیار، طرحواره رهاشدگی است. این طرحواره، باعث ایجاد ترس مداوم از تنها ماندن و از دست دادن عزیزان میشود و میتواند روابط عاطفی ما را دچار اختلال کند.
در این مقاله از مشاورین همراه زندگی بهتر، به شما کمک میکنیم با طرحواره رهاشدگی، علل شکلگیری، نشانهها و راهکارهای درمانی آن آشنا شوید تا بتوانید قدمی مؤثر در مسیر رشد فردی و بهبود روابط خود بردارید.
طرحواره رهاشدگی چیست؟
طرحواره رهاشدگی به معنای احساس ناهشیار و عمیقی از بیثباتی یا عدم اطمینان نسبت به وجود افراد مهم زندگی در کنار ماست. فردی که این طرحواره را دارد، به شدت نگران است که کسانی که دوستشان دارد، او را ترک کنند یا به او خیانت نمایند.
این طرحواره معمولاً در کودکانی شکل میگیرد که در سالهای اولیه زندگی، امنیت عاطفی کافی را تجربه نکردهاند.
برخی ویژگیهای رایج افراد دارای طرحواره رهاشدگی عبارتند از:
- نگرانی دائمی از ترک شدن توسط شریک عاطفی
- چسبندگی زیاد به اطرافیان
- حساسیت شدید نسبت به نشانههای طرد یا دوری
- ترس از تنها ماندن حتی در روابطی که ظاهراً پایدار هستند
مهم است بدانیم داشتن نگرانی طبیعی درباره روابط با دیگران کاملاً نرمال است، اما در طرحواره رهاشدگی، این نگرانی افراطی، مکرر و غیرمنطقی میشود و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار میدهد.
علل شکلگیری طرحواره رهاشدگی
طرحواره رهاشدگی معمولاً ریشه در دوران کودکی دارد. برخی از مهمترین دلایل شکلگیری آن عبارتند از:
والدین بیثبات یا غایب
کودکانی که والدینشان به دلایل مختلف (مانند کار زیاد، بیماری، طلاق یا فوت) حضور ثابت و قابل اعتمادی در زندگیشان نداشتند، بیشتر مستعد توسعه این طرحواره هستند.
تجربه ترک یا فقدان
تجربه از دست دادن یکی از والدین، جدا شدن از والدین در دوران کودکی، یا جداییهای طولانی مدت میتواند باعث شکلگیری احساس ناامنی در کودک شود.
والدین دچار مشکلات روانی یا اعتیاد
اگر والدین خودشان درگیر مشکلات عاطفی شدید، بیماریهای روانی یا سوءمصرف مواد بوده باشند، نمیتوانند ثبات عاطفی لازم را برای کودک فراهم کنند.
روابط آسیبزای دوران نوجوانی
تجربه شکستهای عاطفی، خیانت یا رها شدن در روابط نوجوانی یا بزرگسالی میتواند طرحواره رهاشدگی موجود را تشدید کند یا حتی در برخی افراد ایجاد کند.
نشانههای طرحواره رهاشدگی در بزرگسالی
طرحواره رهاشدگی در بزرگسالی با نشانههای متعددی خود را نشان میدهد، از جمله:
- وابستگی شدید به شریک زندگی: نیاز بیش از حد به اطمینان از عشق و وفاداری طرف مقابل
- رفتارهای کنترلگرانه یا چسبندگی: ترس از دست دادن باعث میشود فرد بخواهد دائم بر رفتارهای شریک عاطفی نظارت کند یا او را محدود نماید.
- ترس افراطی از شکست رابطه: کوچکترین اختلاف یا فاصله را نشانهای از پایان رابطه میبیند.
- احساس تنهایی حتی در روابط: حتی زمانی که در یک رابطه محبتآمیز است، باز هم احساس میکند ممکن است به زودی تنها شود.
- افکار منفی مکرر: مانند "او دیر جوابم را داد، حتماً دیگر دوستم ندارد."
بیشتربدانید: برونگرایی چیست؟ ویژگیها، تفاوتها و کاربردها
تاثیر طرحواره رهاشدگی بر روابط عاطفی
طرحواره رهاشدگی میتواند به شدت کیفیت روابط عاطفی را تحت تاثیر قرار دهد. فردی که دچار این طرحواره است ممکن است:
- بیش از حد وابسته شود: که باعث احساس خفگی یا فشار در شریک زندگیاش میشود.
- دست به رفتارهای ناامن بزند: مانند چک کردن مکرر، سوءظن بیمورد یا بحثهای مکرر درباره وفاداری.
- به سرعت از رابطه خارج شود: از ترس طرد شدن، پیشاپیش رابطه را ترک کند.
- در روابط سالم هم احساس ناامنی کند: حتی اگر هیچ نشانهای از ترک یا خیانت وجود نداشته باشد.
در نتیجه، این رفتارها ممکن است در نهایت به همان چیزی که فرد از آن میترسد یعنی پایان رابطه منجر شود.
راهکارهای درمانی برای غلبه بر طرحواره رهاشدگی
خوشبختانه، طرحواره رهاشدگی قابل درمان است. با آگاهی، تلاش مستمر و کمک حرفهای میتوان تغییرات بزرگی ایجاد کرد. برخی از راهکارهای درمانی عبارتند از:
رواندرمانی و طرحوارهدرمانی
طرحوارهدرمانی (Schema Therapy) یکی از موثرترین روشها برای درمان این الگوهای فکری ریشهدار است. در این روش، مراجع با کمک درمانگر ریشههای طرحواره را شناسایی کرده و یاد میگیرد به تدریج الگوهای سالمتری بسازد.
تقویت خودآگاهی
آگاهی از وجود طرحواره و شناخت لحظاتی که این الگو فعال میشود، اولین قدم برای تغییر است. میتوانید احساسات و افکار خود را در یک دفتر ثبت کنید و بررسی کنید چه موقع احساس ناامنی بیشتری دارید.
تمرین ذهنآگاهی (Mindfulness)
ذهنآگاهی کمک میکند در لحظه حال بمانید و افکار منفی خودکار را با فاصله بیشتری ببینید، بدون اینکه فوراً به آنها واکنش نشان دهید.
ایجاد روابط سالم
سعی کنید ارتباط خود را با افرادی که حمایتگر، پایدار و قابل اعتماد هستند بیشتر کنید. داشتن تجربههای مثبت عاطفی میتواند باورهای ناسالم را به مرور زمان تغییر دهد.
جایگزینی افکار منفی
هر زمان افکار رهاشدگی به سراغتان آمد، آگاهانه افکار واقعبینانه و مثبتتر را جایگزین کنید. مثلاً به جای "او حتماً مرا ترک میکند" بگویید "دلیلی ندارد که بدون مدرک چنین نتیجهگیری کنم."
بیشتربدانید: سواد رابطه عاطفی و نقش آن در روابط: چگونه روابط سالم و پایدار بسازیم؟
درخواست کمک حرفهای
گاهی تغییر این الگوهای عمیق به تنهایی بسیار دشوار است. مشاوره تلفنی با مشاوران متخصص میتواند مسیر درمان را بسیار آسانتر و اثربخشتر کند.
نتیجهگیری
طرحواره رهاشدگی میتواند زندگی عاطفی و روابط نزدیک ما را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. اگر احساس میکنید دائماً درگیر ترس از رها شدن، اضطراب در روابط یا وابستگیهای ناسالم هستید، زمان آن رسیده که به خودتان فرصت بهبود بدهید.
خبر خوب این است که درمان طرحواره رهاشدگی امکانپذیر است و شما تنها نیستید!
برای یک شروع مؤثر، میتوانید همین حالا با زهرا رجبی روانشناس و مشاور خانواده مجموعه مشاورین همراه زندگی بهتر، یک مشاوره تلفنی رایگان داشته باشید. ایشان با تجربه و تخصص خود در حوزه روابط عاطفی به شما کمک میکنند ریشههای این احساسات را شناسایی کرده و راهکارهای عملی برای تغییر الگوهای ذهنی خود بیابید.
کافی است با شماره 02175189000 تماس بگیرید و کد 3339 را وارد کنید تا به صورت مستقیم به خانم رجبی وصل شوید.
منتظر تماس شما هستیم تا در مسیر ساختن روابطی سالمتر و زندگیای آرامتر، همراهتان باشیم.
سوالات متداول درباره طرحواره رهاشدگی
آیا طرحواره رهاشدگی فقط مربوط به دوران کودکی است؟
بله، ریشه اصلی طرحواره رهاشدگی معمولاً در تجربیات کودکی قرار دارد، اما این الگو میتواند در طول زندگی و در نتیجه تجربیات عاطفی دردناک نیز تقویت یا حتی ایجاد شود.
چگونه بفهمم که دچار طرحواره رهاشدگی هستم؟
اگر در روابط خود دائماً دچار ترس از تنها شدن، حساسیت زیاد نسبت به طرد شدن یا وابستگی شدید به دیگران هستید، احتمالاً این طرحواره در شما فعال است. ارزیابی دقیقتر توسط مشاور متخصص انجام میشود.
آیا درمان طرحواره رهاشدگی طولانی مدت است؟
مدت زمان درمان به شدت طرحواره و میزان همکاری فرد بستگی دارد، اما با کمک روشهایی مثل طرحوارهدرمانی و مشاوره تخصصی، میتوان تغییرات قابل توجهی در احساس امنیت و کیفیت روابط ایجاد کرد.