اضطراب سلامت، نگرانی وسواسگونه و بیش از حد دربارهی احتمال ابتلا به یک بیماری خطرناک است. اضطراب میتواند باعث به وجود آمدن علائمی باشد که از لحاظ علم پزشکی غیرقابل توجیه هستند.
احساس میکنم مریض شدم، نشانههای همان بیماری خانوادگی را دارم! اینها جملاتی هستند که یک فرد دارای اختلال اضطراب سلامتی بیان میکند. افرادی که اختلال خود بیمار انگاری دارند همواره تصور میکنند در حال مریض شدن هستند. به صورت مداوم به دنبال ربط دادن نشانههای روحی و جسمی خود به یک بیماری خاص هستند. اغلب آنها مکررا به پزشک مراجعه میکنند، دارو درمانی خودسرانه انجام داده و برخی نیز از استرس بیش از حد حتی جرات مراجعه به پزشک نیز ندارند.
این نوع اختلال اضطرابی اگر مورد درمان تخصصی و کامل قرار نگیرد، میتواند تمام جوانب زندگی بیماران را تحت تاثیر قرار دهد. به همین علت شناسایی به موقع اختلال خود بیمار انگاری و سپس درمان صحیح آن از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به عدم آشنایی اکثر مردم با این اختلال، خانم زهرا زندیه مشاور خانواده قصد دارد در این مقاله به بررسی جوانب مختلف اضطراب سلامتی بپردازد، پس با ما در ادامه مطلب همراه باشید.
اضطراب سلامتی چیست؟
حتما تا به حال در موقعیتی قرار گرفتهاید که از بابت ابتلا به یک بیماری دچار نگرانی شده باشید. نشانههایی که برای شما نمایان شدهاند را با علائم بیماری مشخصی تطابق داده و از اینکه دچار همان بیماری شده باشید، شک کنید. نگران بودن برای سلامت جسمی و روحی، موضوعی عجیب و یا منحصر به فرد نیست. بلکه هر فردی میتواند برای حفظ سلامتی خود و یا از بابت ابتلا به یک بیماری نگران باشد. این موضوع زمانی تبدیل به یک اختلال و یا در واقع یک مشکل جدی میشود که به صورت پیوسته، بیدلیل، غیر واقعی و افراطی رخ دهد. در چنین حالتی، فرد دچار اختلال اضطراب سلامتی شده است. اختلالی اضطرابی که میتواند دو حالت داشته باشد:
اختلال اضطراب بیماری: حالتی که فرد احساس میکند نشانههای بیماری برای او نمایان شده، در حالی که واقعیت ندارد. در این شرایط فرد در ذهن خودش نشانههای بیماری را تصور و حتی احساس میکند.
اختلال علائم جسمی: در این نوع خود بیمار انگاری فرد علائم جسمی دارد. ممکن است نشان دهنده بیماری خاصی نباشد یا اینکه فرد در نشان دادن عمق مشکلات خود، اغراق کند.
بنابراین به طور کلی خود بیمار انگاری یک اختلال اضطرابی است که به واسطه آن فرد احساس میکند پیوسته در حال بیمار شدن است. از این بابت دچار استرس شده، زندگی روزمره او مختل میشود و در نهایت دچار بیماریهای روحی مختلفی خواهد شد.
تفاوت بین نگران سلامتی بودن و اضطراب سلامتی چیست؟
اگر در بدن خود علائمی دارید که نشانه بیماری خاصی هست، طبیعی است که نگران باشید. اما در اختلال اضطراب شما همیشه بر این باور هستید که علائم و نشانههای شدید بیماری سختی را در بدن دارید و این میزان از پریشانی شما را ناتوان میسازد.
اگر نگران سلامتی خود باشید، کار منطقی این است که به پزشک خود مراجعه کنید. اما در اختلال اضطراب سلامتی، حتی پس از اینکه نتایج آزمایشات پزشکی منفی شد و پزشکان به شما اطمینان دادند که سالم هستید، باز هم احساس ناراحتی و پریشانی شدیدی خواهید کرد و احساس میکنید که علائم بیماری را در بدن خود دارید.
خود بیمارانگاری چیزی بیشتر از نگران سلامتی بودن است و میتواند کیفیت زندگی فرد را در جنبههای مختلفی همچون محیط کار یا تحصیل، عملکرد روزانه و ایجاد و حفظ روابط سالم تحت الشعاع قرار دهد.
دلایل اضطراب سلامتی (خودبیمارانگاری)
متخصصان سلامت روان دلایل دقیق اضطراب سلامتی را نمیدانند، اما گمان میکنند که عوامل زیر میتواند دخیل باشد:
- ممکن است شناخت ضعیفی از حسهای جسمی و بیماریها داشته باشید. ممکن است فکر کنید که بیماری جدی دارید که باعث بروز چنین احساساتی در بدن شما میشود و به دنبال شواهدی بگردید که تأیید کند واقعاً بیماری جدیای دارید.
- ممکن است یکی از اعضای خانواده شما بیش از حد نگران سلامتی خود یا سلامتی شما باشد.
- ممکن است در کودکی بیماری جدی تجربه کرده باشید. و ابتلا به بیماری برای شما ترسناک باشد.
هیپوکندریا یا اختلال اضطراب سلامتی معمولاً در اوایل بزرگسالی یا میانسالی شروع می شود و ممکن است با افزایش سن بدتر شود. این اختلال در افراد مسن اغلب به دلیل ترس از دست دادن حافظه یا آلزایمر رخ میدهد. سایر عوامل خطر عبارتند از:
- رویداد یا موقعیت استرسزا
- تجربه احتمال بیماری جدی که معلوم شود جدی نیست
- آسیبهای دوران کودکی، مانند کودکآزاری یا بیتوجهی.
- بیماریهای دوران کودکی یا بیماری جدی در دوران کودکی در اعضای خانواده.
- داشتن شخصیت نگران
- جستجوی مدام در اینترنت در مورد علل، علائم یا بیماریها.
عوارض اختلال خود بیمارانگاری
اختلال اضطراب بیماری ممکن است باعث به وجود آمدن مشکلات زیر شود:
- مشکلات ارتباطی یا خانوادگی، زیرا نگرانی بیشازحد میتواند باعث استیصال اطرافیان نیز شود.
- مشکلات مربوط به عملکرد شغلی یا غیبتهای بیشازحد از محل کار
- مشکلات مربوط به انجام امور روزمره
- مشکلات مالی بهدلیل مراجعه بیشازحد به مراکز درمانی و صورتحسابهای پزشکی
- ابتلا به سایر اختلالات روانی از جمله اختلال روانتنی، سایر اختلالات اضطرابی، افسردگی یا اختلال شخصیت
پیشگیری از اختلال خود بیمارانگاری
اطلاعات کمی راجع به چگونگی پیشگیری از اختلال اضطراب بیماری در دست است، اما توصیههای زیر میتواند مفید باشد:
- اگر مشکل اضطراب دارید، هر چه سریعتر به متخصص مراجعه کنید تا در جلوگیری از وخیمتر شدن علائم و آسیب رسیدن به کیفیت زندگی به شما کمک شود.
- تلاش کنید بفهمید چه مواقعی بیشتر دچار استرس میشوید و نحوهی تأثیر آن بر جسم شما چگونه است؟ روشهای مدیریت استرس و آرمیدگی (ریلکس کردن) را بهطور منظم تمرین کنید.
- به طرح درمان خود پایبند باشید و درمان را مرتب پیگیری کنید تا در جلوگیری از عود بیماری یا بدتر شدن علائم آن به شما کمک کند.
نحوه درمان اضطراب سلامتی
هیپوکندریا نوعی اختلال اضطرابی است که عدم درمان آن می تواند عوارض جدی را به همراه داشته باشد. از طرفی درمانهای اشتباه و خودسرانه نیز مشکلات دیگری را برای بیماران ایجاد میکند. بنابراین چنانچه خودتان یا اطرافیان شما با نشانههای اضطراب سلامتی مواجه هستید بهتر است در اولین فرصت نسبت به درمان تخصصی تحت نظر یک متخصص اقدام کنید. به طور کلی راههای درمانی خود بیمار انگاری شامل دو مورد نامبرده در ادامه مطلب هستند که متخصص تشخیص میدهد از چه روشی استفاده کند:
روان درمانی
اولین، اصلیترین و مهمترین اقدام درمانی که برای اضطراب سلامتی توسط متخصصین امر انجام میشود، روان درمانی است. به طور کلی اصلیترین روش درمان اختلالات روحی و روان، درمانهای مشاورهای و به اصطلاح روان درمانی محسوب میشود. میزان تاثیرگذاری این روش به تخصص درمانگر، روش انتخابی و همچنین همکاری بیمار وابسته است. یکی از این روشها درمان شناختی رفتاری (CBT) است که باید تحت نظر متخصص انجام شود.
دارو درمانی
اصلیترین راه درمان اختلال اضطراب سلامتی، روان درمانی و برگزاری جلسات مشاورهای است ولی برخی از افراد به دارو درمانی هم نیاز دارند.
در واقع درمانهای دارویی در کنار روان درمانی، روند بهبود این اختلال اضطرابی را تسریع میبخشد. نکته مهمی که در این مورد وجود دارد عدم مصرف خودسرانه داروهای روانپزشکی است. بنابراین از مصرف داروهایی که برای بیماریهای مشابه استفاده کردهاید و یا افرادی به غیر از روانپزشکان به شما توصیه میکنند، خودداری کنید. از جمله مهمترین داروهای درمان هیپوکندریا میتوان به داروهای ضد افسردگی و مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین اشاره کرد.