مهارتهای ارتباطی یکی از مهارتهای کلیدی در زندگی و کسب و کار است. چنان که در فهرست مهارتهای زندگی هم یکی از ده مهارت اصلی زندگی شمرده شده و تقویت مهارت ارتباطی به عنوان یکی از مهارتهای نرم به پای ثابت برنامههای توسعه فردی تبدیل شده است
ارتباط برقرار کردن به ظاهر کار سادهای است. حتی انسانهای نخستین از مهارتهای ارتباطی برای رفع نیازهایشان استفاده میکردند. اما برخلاف تصور بیشتر مردم ایجاد چنین رابطهای ساده نیست و توانایی برقراری ارتباط اثربخش و نشان دادن شخصیت کاریزماتیک مستلزم کنار هم قرار دادن چند مهارت دیگر است. از اینرو بسیاری از ما نمیتوانیم با دیگران ارتباط موثر داشته باشیم و گاهی برای این کار از مهارت حل مسئله بهره میبریم. مهارت برقراری رابطه اثربخش کلید موفقیت بیشتر افراد در جنبههای مختلف کار و زندگی است. در این مطلب خانم مژگان آقامحمدی مشاور خانواده نحوه برقراری رابطه موثر و اثربخش را در همه ابعاد زندگی را بررسی میکند. پس تا انتها با ما همراه باشید.
تعریف مهارت های ارتباطی چیست؟
مهارتهای ارتباطی شامل همه مهارتها و توانمندیهایی هستند که به ما کمک میکنند افکار، احساسات و اطلاعات خود را به دیگران منتقل کرده و متقابلاً افکار، احساسات و اطلاعات طرف مقابل را بهتر درک و دریافت کنیم. مهارت ارتباطی همه راههای ارتباطی را شامل میشود: از ارتباط کلامی تا ارتباط غیرکلامی، از دیدار حضوری تا گفتگوی آنلاین، از نامه نگاری تا ارسال ایمیل.
با این تعریف، مهارت های ارتباطی هم در زندگی شخصی و هم در مسیر شغلی و زندگی حرفهای به کار میآیند و به ما کمک میکنند تعاملی مفیدتر، سازندهتر و شفافتر با دیگران داشته باشیم.
نتیجه تقویت مهارت ارتباطی را میتوان در بهبود کیفیت دوستیها، تقویت رابطه عاطفی، اعتمادسازی، تعامل بهتر در محیط کار، استهلاک و اصطکاک کمتر در کار تیمی، حل آسانتر مسائل به کمک دیگران، تصمیمگیری گروهی، مدیریت اثربخش جلسات، دستاوردهای بهتر در مذاکره و دهها حوزه دیگر تجربه کرد.
بیشتر بخوانید: مهارت های ارتباطی چیست؟ و انواع آن
ارتباط موثر چیست؟
ارتباط موثر فرآیند تبادل یا انتقال ایدهها، اطلاعات، افکار، دانش، دادهها، عقاید یا پیامها توسط فرستنده به گیرنده است؛ البته با هدفی که بهوضوح قابل درک باشد. این یک فرآیند چرخهای است که با فرستنده شروع میشود و با دریافت پاسخ یا بازخورد از گیرنده پایان مییابد و باعث رضایت هر دو طرف (فرستنده-گیرنده) میشود. هنگام برقراری ارتباط، نهتنها اطلاعات را به اشتراک میگذاریم؛ بلکه احساسات، نگرشها و ارزشهای خود را نیز بیان میکنیم.
شاید به نظر برسد که برقراری ارتباط موثر با دیگران امری غریزی باشد؛ اما اغلب اینطور نیست و در اکثر مواقع دچار اشتباه میشویم. حتما برای شما هم بسیار پیش آمده که یک چیزی میگویید و دیگری چیز دیگری میشنود و سوء تفاهم، ناامیدی و درگیری به وجود میآید؛ بنابراین چیزی که ارتباطات را موثر میکند مهارتهایی است که باید کسب کنیم.
متفاوت بودنِ اثربخشی ارتباطات شما، به طرق مختلف بر حوزه حرفهای و زندگی شما تاثیر میگذارد. هرچه ارتباط شما مؤثرتر باشد، در کار و جنبههای شخصی خود موفقتر خواهید بود.
با اینکه اندازهگیری اثربخشی ارتباطات دشوار است، اما نباید تاثیر آن را انکار کرد. براساس مطالعات صورت گرفته، شرکتهای مورد بررسی در ایالات متحده و بریتانیا با حداقل ۱۰۰٬۰۰۰ کارمند، بهطور متوسط ۶۲/۴ میلیون دلار در سال، به دلیل ارتباطات ضعیف از دست دادهاند. از طرف دیگر، شرکتهایی که توسط افرادی رهبری میشوند که اصول برقراری ارتباط موثر را میدانند، نزدیک به ۵۰٪ بازدهی کل بیشتری داشتند.
از مثالهای ارتباط مؤثر میتوان به گوش دادن فعال، بازخورد دادن و گرفتن، همدلی و احترام، پاسخ به پیامها، درک دادههای غیرکلامی، ایجاد صمیمیت و اعتمادبهنفس، تطبیق سبک ارتباطی خود با مخاطب و غیره اشاره کرد.
با این حال برای برقراری ارتباط موثر درست، قبل از هر چیز بهتر است کمی از دید علمی و روانی به ارتباط موثر نگاهی بیندازیم.
انواع ارتباط موثر
ارتباط موثر به کلام محدود نمیشود و ۴ حالت مختلف دارد:
- ارتباط کلامی: استفاده از کلمات برای ایجاد ارتباط (در مکالمههای مستقیم یا از پشت تلفن)
- ارتباط غیرکلامی: استفاده از زبان بدن و حالتهای چهره
- نوشتن: استفاده از کلمات برای نوشتن
- ارتباط تصویری: عکسها، ویدیوها، فیلمها
انواع ارتباط کلامی
جالب است بدانید که خود ارتباط کلامی به ۴ دسته تقسیم میشود:
- روابط درونی: مکالمه با خود
- روابط بین فردی: مکالمه یک نفر با یک نفر دیگر
- گروه کوچک: کنفرانسهای مطبوعاتی، جلسههای هیئت مدیره و جلسههای گروهی
- روابط عمومی: ارائهها و سخنرانیهای عمومی
چه چیزی مانع برقراری ارتباط موثر می شود؟
استرس و احساسات خارج از کنترل
هنگامی که استرس دارید یا از نظر احساسی بیش از حد تحت فشار قرار میگیرید، به احتمال زیاد صحبت دیگران را بد تعبیر خواهید کرد. سیگنالهای غیرکلامی گیج کننده یا مبهم ارسال می کنید و به شکل ناخودآگاه الگوهای رفتاری ناسازگار خواهید داشت. برای جلوگیری از درگیری و سوء تفاهم، باید یاد بگیرید که چگونه قبل از ادامه مکالمه به سرعت آرامش خود را به دست آورید.
عدم تمرکز
هنگامی که چند وظیفه را باهم انجام میدهید نمیتوانید ارتباط موثر برقرار کنید. اگر تلفن خود را چک میکنید، برنامه بعدی خود را تنظیم میکنید یا رویاپردازی میکنید، مطمئناً در مکالمه نشانههای غیرکلامی را از دست خواهید داد. برای برقراری ارتباط موثر باید از حواسپرتی جلوگیری کرده و تمرکز خود را حفظ کنید.
زبان بدن متناقض
ارتباطات غیر کلامی باید گفتهها را تقویت کند، نه اینکه با آنها مغایرت داشته باشد. اگر یک چیز بگویید، اما زبان بدن شما چیز دیگری بگوید، شنونده احتمالاً احساس میکند که شما صادق نیستید. به عنوان مثال، ممکن است در حالی که سرتان را به نشانه نه تکان میدهید “بله” بگویید.
زبان بدن منفی
اگر با گفتههای شخصی موافق نیستید یا آن را دوست ندارید، میتوانید از زبان بدن منفی استفاده کنید تا پیام شخص مقابل را رد کنید. مثلا رو هم قراردادن بازوها، جلوگیری از تماس چشمی یا تکان دادن پاها.
لازم نیست با موارد گفته شده موافقت کنید یا حتی آنها را بپسندید، اما برای برقراری یک ارتباط موثر و اجتناب از قرار دادن شخص مقابل در حالت دفاعی، مهم است که از ارسال سیگنالهای منفی خودداری کنید.
روانشناسی ارتباط با دیگران
برای برقراری ارتباط مؤثر، ما باید روانشناسی ارتباط را درک کنیم؛ اینکه افراد چگونه پیامها را درک، پردازش و پاسخ میدهند.
ارتباط فرآیند پیچیدهای است که چیزی فراتر از صحبت کردن و گوش دادن را شامل میشود و تحت تأثیر عوامل روانشناختی مختلفی از جمله موارد زیر است:
- ادراک: همه ما جهان را متفاوت درک میکنیم و ادراک ما نحوه تفسیر پیامها را شکل میدهد. برای مثال، اگر کسی را در حال لبخند زدن ببینیم، ممکن است او را دوستانه و صمیمی فرض کنیم و اگر در حال اخم ببینیم، او را عصبانی یا ناراحت درک میکنیم.
- باورها: باورهای ما نیز بر نحوه تفسیر پیامها تأثیر میگذارد. بهعنوان مثال، اگر فکر کنیم که شخصی صادق نیست، به احتمال زیاد هر آنچه که میگوید را نپذیریم؛ ولی اگر باور داشته باشیم که شخصی قابل اعتماد است، سخنان او را بهسرعت میپذیریم.
- فرهنگ: فرهنگ نیز نقش بسزایی در ارتباطات دارد. فرهنگهای مختلف، قوانین و انتظارات متفاوتی در مورد نحوه ارتباط مردم دارند. بهعنوان مثال، در برخی فرهنگها، برقراری تماس مستقیم چشمی بیادبانه تلقی میشود. اما در فرهنگهای دیگر، تماس چشمی بهنشانه احترام تلقی میشود. هنگامی که ما با افرادی از فرهنگهای مختلف ارتباط برقرار میکنیم، مهم است که از هنجارهای فرهنگی آنها آگاه باشیم تا از سوءتفاهم جلوگیری شود.
توسعه تکنیک های ارتباط بیانی
بیان همدلی به شخص مقابل حساسیت را منتقل میکند. ابتدا وضعیت یا احساسات طرف مقابل را بشناسید، سپس نیازها یا نظر خود را بیان کنید. من میدانم که سرت خیلی شلوغ بوده است، اما میخواهم که برای من هم وقت بگذاری.
وقتی اولین تلاشهای شما موفقیت آمیز نباشد، میتوان بیان فزاینده را به کار گرفت. با پیشرفت زمان، شما به طور فزایندهای قوی میشوید و در صورت برآورده نشدن نیازهایتان میتوانید عواقب را شرح دهید. به عنوان مثال “اگر به قرارداد عمل نکنید، مجبور به پیگیری قانونی خواهم شد.”
برای تقویت اعتماد به نفس خود، ابراز وجود را در شرایط کم خطر تمرین کنید. یا از دوستان یا خانواده خود بپرسید که آیا میتوانید ابتدا تکنیکهای ابراز وجود را بر روی آنها تمرین کنید یا خیر.
در این مطلب به بررسی نکات مربوط به برقراری ارتباط موثر پرداختیم. برای کسب اطلاعات در این زمینه بهتر است از راهنماییهای خانم مژگان آقامحمدی کارشناسارشد روانشناسی بهره بگیرید. برای رزرو مشاوره تلفنی میتوانید از طریق شمارهگیری ۰۲۱۷۵۱۸۹۰۰۰ و کد 2382 اقدام کنید.